सबिन प्रियासन
दाङको प्रमुख सहर घोराही प्राकृतिक सौन्दर्य, ऐतिहासिक महत्व, कृषि सम्भावना, व्यापारिक गतिविधि र भौगोलिक अवस्थाका हिसाबले नेपालकै सम्भावनायुक्त सहरमध्ये एक हो। तर सम्भावना मात्र भएर पुग्दैन, त्यसलाई योजनाबद्ध रूपमा अवसरमा रूपान्तरण गर्न सक्नुपर्छ। यदि स्पष्ट लक्ष्य, दीर्घकालीन योजना र सबै पक्षको सहकार्य हुन सके घोराहीमा वर्षमा १० लाख नयाँ आगन्तुक भित्र्याउने लक्ष्य असम्भव होइन। यो लक्ष्य पूरा हुन सके घोराहीको अर्थतन्त्र, रोजगारी, व्यापार, पर्यटन र समग्र विकासमा ठूलो परिवर्तन आउन सक्छ।
घोराहीमा आगन्तुक किन आउँछन् भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्नु सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ। कुनै पनि मानिस कुनै स्थानमा घुम्न, अध्ययन गर्न, व्यापार गर्न, उपचार गर्न, धार्मिक यात्रा गर्न वा कुनै विशेष कार्यक्रमका लागि पुग्ने गर्छ। त्यसैले घोराहीले पनि मानिसलाई आकर्षित गर्ने पर्याप्त कारणहरू सिर्जना गर्नुपर्छ।
सबैभन्दा पहिले पर्यटन क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। घोराही आसपास रहेका धार्मिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक सम्पदाहरूलाई व्यवस्थित गरी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रचार गर्न आवश्यक छ। पर्यटक आउने वातावरण सिर्जना गर्न पार्क, उद्यान, पदमार्ग, साइकल मार्ग, मनोरञ्जन केन्द्र, सांस्कृतिक संग्रहालय तथा स्थानीय पहिचान झल्काउने संरचनाहरू निर्माण गर्न सकिन्छ। आगन्तुकले घोराही पुग्दा “यहाँ केही विशेष रहेछ” भन्ने अनुभूति गर्नुपर्छ।
दोस्रो, घोराहीलाई कार्यक्रम र महोत्सवको सहर बनाउन सकिन्छ। वर्षभरि कृषि महोत्सव, मह महोत्सव, सांस्कृतिक उत्सव, खेलकुद प्रतियोगिता, साहित्य सम्मेलन, संगीत कार्यक्रम तथा व्यापार मेलाहरू आयोजना गर्न सकिए हजारौँ मानिस विभिन्न ठाउँबाट घोराही पुग्नेछन्। विश्वका धेरै सहरहरू कुनै प्राकृतिक सम्पदाभन्दा पनि नियमित कार्यक्रमका कारण चर्चित भएका छन्। घोराहीले पनि आफ्नो पहिचान यस्तै गतिविधिबाट निर्माण गर्न सक्छ।
तेस्रो, स्वास्थ्य र शिक्षालाई आकर्षणको केन्द्र बनाउनुपर्छ। गुणस्तरीय अस्पताल, मेडिकल कलेज, प्राविधिक शिक्षालय र अनुसन्धान केन्द्रहरू विकास गर्न सकिए अध्ययन तथा उपचारका लागि हजारौँ मानिस घोराही आउनेछन्। राम्रो स्वास्थ्य सेवा र शैक्षिक वातावरणले सहरको आर्थिक गतिविधि स्वतः बढाउँछ। होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात र अन्य सेवाहरू पनि विस्तार हुन्छन्।
चौथो, कृषि पर्यटनको अवधारणा लागू गर्न सकिन्छ। दाङको उर्वर भूमि कृषि उत्पादनका लागि प्रसिद्ध छ। फलफूल खेती, तरकारी उत्पादन, पशुपालन, मौरीपालन तथा जैविक खेतीलाई पर्यटकीय गतिविधिसँग जोड्न सकिए घोराही नयाँ गन्तव्य बन्न सक्छ। मानिसहरू खेतबारी हेर्न, स्थानीय उत्पादन चाख्न र ग्रामीण जीवन अनुभव गर्न पनि यात्रा गर्ने प्रवृत्ति विश्वभर बढिरहेको छ।
पाँचौँ, घोराहीलाई लगानीमैत्री सहर बनाउनुपर्छ। उद्योग, व्यापार र सेवा क्षेत्रमा लगानी गर्ने वातावरण सहज भयो भने व्यापारी, उद्यमी र व्यवसायीहरूको आवागमन बढ्छ। औद्योगिक क्षेत्र, व्यापारिक केन्द्र तथा आधुनिक बजार व्यवस्थापनले घोराहीलाई आर्थिक गतिविधिको केन्द्र बनाउन सक्छ। आर्थिक गतिविधि बढेपछि आगन्तुकको संख्या पनि स्वाभाविक रूपमा बढ्नेछ।
सडक, यातायात र पूर्वाधार विकास अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। राम्रो सडक, व्यवस्थित बसपार्क, पर्याप्त पार्किङ, सफा सडक, उज्यालो बजार र डिजिटल सूचना प्रणालीले सहरलाई आकर्षक बनाउँछ। आगन्तुकले सहज र सुरक्षित यात्रा अनुभव गर्न सके पुनः आउने सम्भावना पनि बढ्छ। “पहिलो प्रभाव नै अन्तिम प्रभाव” भन्ने मान्यतालाई ध्यानमा राख्दै घोराहीलाई व्यवस्थित र सुन्दर बनाउनुपर्छ।
घोराहीको बजारलाई पनि आधुनिक र आकर्षक बनाउन आवश्यक छ। स्थानीय उत्पादन बिक्री हुने विशेष बजार, हस्तकला केन्द्र, स्थानीय खानाका रेस्टुरेन्ट तथा साँझको मनोरञ्जन क्षेत्र विकास गर्न सकिन्छ। आगन्तुकले किनमेल, खानपिन र मनोरञ्जनका अवसर पाए मात्र सहरमा बढी समय बिताउँछन्।
सूचना प्रविधिको युगमा प्रचार–प्रसार अत्यन्त आवश्यक छ। घोराहीका विशेषता, सम्भावना र कार्यक्रमहरूलाई सामाजिक सञ्जाल, वेबसाइट, भिडियो सामग्री तथा डिजिटल अभियानमार्फत देशभर र विदेशसम्म पुर्याउनुपर्छ। आज धेरै मानिस कुनै स्थानमा जाने निर्णय इन्टरनेटमा देखेका सामग्रीका आधारमा गर्छन्। त्यसैले घोराहीको डिजिटल ब्रान्डिङमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
यस अभियानमा स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यम र सर्वसाधारण सबैको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। विकास केवल सरकारको जिम्मेवारी होइन, साझा अभियान हो। प्रत्येक नागरिकले आफ्नो सहरप्रति अपनत्व र जिम्मेवारी महसुस गर्नुपर्छ। सफा सहर, सभ्य व्यवहार, गुणस्तरीय सेवा र सकारात्मक वातावरणले आगन्तुकलाई आकर्षित गर्छ।
वर्षमा १० लाख नयाँ आगन्तुक भित्र्याउने लक्ष्य सुन्दा ठूलो लाग्न सक्छ। तर दिनको औसत करिब २,७४० आगन्तुक मात्र हो। यदि पर्यटन, शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यापार, खेलकुद, कृषि र सांस्कृतिक गतिविधिलाई एकसाथ अघि बढाउन सकियो भने यो लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ। यसको प्रत्यक्ष प्रभाव स्थानीय रोजगारी, व्यापार वृद्धि, आयआर्जन र समग्र समृद्धिमा देखिनेछ।
घोराहीसँग सम्भावना छ, आवश्यकता केवल स्पष्ट दृष्टिकोण, दृढ इच्छाशक्ति र योजनाबद्ध कार्यान्वयनको हो। आजैदेखि तयारी सुरु गर्ने हो भने निकट भविष्यमा घोराही केवल दाङको केन्द्र मात्र होइन, नेपालकै आकर्षक गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुन सक्छ। वर्षमा १० लाख आगन्तुक भित्र्याउने सपना केवल कल्पना होइन, सही योजना र सामूहिक प्रयासबाट पूरा गर्न सकिने लक्ष्य हो।